علت کندی اینترنت بعد از قطعی ۸۸ روزه چیست؟

بعد از ۸۸ روز قطعی اینترنت بین‌الملل، سرانجام از روز سه‌شنبه ۵ خرداد ۱۴۰۵، اینترنت در ایران وصل شد و کاربران توانستند دوباره به شبکه جهانی متصل شوند. اما با وصل شدن اینترنت، خیلی‌ها با یک سوال بزرگ مواجه شدند: چرا با اینکه اینترنت وصل شده، هنوز کند و اختلال‌دار است؟

اگر شما هم این روزها با لود نشدن صفحات، قطع و وصل شدن مکرر اتصال و کندی سرعت اینترنت مواجه شده‌اید، نگران نباشید. این یک مشکل شخصی نیست و ربطی به مودم یا اپراتور شما ندارد. در این مقاله، علت کندی اینترنت بعد از قطعی را از نظر فنی اما خیلی ساده توضیح می‌دهیم و به شما می‌گوییم که این وضعیت چقدر طول می‌کشد.

خلاصه برای عجله‌دارها: کندی فعلی اینترنت سه دلیل اصلی دارد : 1- روترهای جهانی باید دوباره همدیگر را پیدا کنند، 2- حافظه کش سرورها خالی شده و 3- همه کاربران همزمان به شبکه هجوم آورده‌اند. این وضعیت احتمالاً چند روز تا یک هفته طول می‌کشد.

سه دلیل اصلی کندی اینترنت بعد از وصل شدن

اینترنت یک سیستم خیلی پیچیده است. اجزای مختلف آن باید مدام با هم حرف بزنند تا یک صفحه وب در کسری از ثانیه برای شما باز شود. وقتی ۸۸ روز این ارتباط قطع می‌شود، خیلی از این هماهنگی‌ها از بین می‌رود و وقتی دوباره اینترنت وصل می‌شود، همه باید از اول همدیگر را پیدا کنند و دوباره تنظیم شوند.

1. مذاکره مجدد مسیرهای شبکه (مشکل BGP)

ساده‌ بگم، روترها همان دستگاه‌هایی هستند که ترافیک اینترنت را از نقطه A به نقطه B هدایت می‌کنند. این روترها با یک پروتکل به اسم BGP به هم می‌گویند «من این آدرس‌ها را دارم، ترافیک را بفرست پیش من». بعد از ۸۸ روز قطعی، این ارتباط بین روترهای ایران و روترهای بین‌المللی کاملاً قطع شده است.

وقتی اینترنت دوباره وصل می‌شود، همه این روترها باید از اول با هم مذاکره کنند و مسیرها را دوباره تعریف کنند. تا وقتی این فرایند تمام نشده، بسته‌های اطلاعاتی ممکن است به جای اشتباه بروند یا اصلاً گم شوند. این یکی از مهم‌ترین دلایلی است که توضیح می‌دهد علت کندی اینترنت بعد از قطعی چیست.

 2. حافظه کش موقت مرورگرها و DNS خالی شده است (مشکل کش)

وقتی شما یک سایت را باز می‌کنید، مرورگرتان خیلی از چیزها (مثل تصاویر، فایل‌های CSS و جاوااسکریپت) را در حافظه خودش ذخیره می‌کند تا دفعه بعد سریع‌تر بارگذاری شود. همینطور، سیستم‌عامل شما یک حافظه کش DNS دارد که آدرس IP سایت‌ها را نگه می‌دارد تا هر بار نیاز به سوال کردن از سرور DNS نباشد.

بعد از ۸۸ روز که اینترنت بین‌الملل قطع بود، این کش‌ها در میلیون‌ها دستگاه (مودم، روتر خانگی، کامپیوتر و گوشی کاربران) به مرور زمان منقضی شده‌اند یا با اطلاعات اشتباه پر شده‌اند. برای مثال، مرورگر شما ممکن است هنوز فکر کند که فلان سایت «در دسترس نیست» چون آخرین باری که چک کرده، اینترنت قطع بوده است.

حالا که اینترنت وصل شده، هر کاربری برای اولین بار که سایتی را باز می‌کند، مرورگر و سیستمش مجبور است همه چیز را از صفر بگیرد: دوباره DNS بپرسد، دوباره فایل‌ها را دانلود کند و هیچ کشی از قبل آماده ندارد. این یعنی لود شدن کندتر برای همه تا وقتی که کمکم کش‌های محلی دوباره پر شوند.

یک مثال واقعی: بعد از قطعی‌های طولانی اینترنت در کشورهای دیگر (مثل سودان یا میانمار)، کاربران گزارش می‌دادند که حتی سایت‌های ساده هم چند ثانیه تأخیر دارند – دقیقاً به همین دلیل کش خالی.

توجه: این مشکل با مشکل CDN که در کشورهایی با زیرساخت پیشرفته وجود دارد متفاوت است. در ایران چون سرور محلی برای سایت‌های خارجی نداریم، نقش «کش» بر دوش خود مرورگرها و DNS کاربران است.

۳. هجوم ناگهانی همه کاربران به شبکه (مشکل TCP)

۸۸ روز بود که کسی به اینترنت بین‌الملل دسترسی نداشت. حالا تصور کنید میلیون‌ها کاربر همزمان می‌خواهند به شبکه وصل شوند. روترها و تجهیزات شبکه زیر این فشار ناگهانی کمر خم می‌کنند و مجبور می‌شوند بعضی از درخواست‌ها را drop کنند.

پروتکل TCP که زیربنای اینترنت است، برای همین شرایط مکانیسمی به اسم «آغاز کند» (Slow Start) دارد. یعنی هر اتصال جدید با سرعت پایین شروع می‌شود و کمکم سرعتش بیشتر می‌شود. اما این فرایند زمان می‌برد. به همین دلیل است که شما احساس می‌کنید اینترنت مرتب قطع و وصل می‌شود. این هم یکی دیگر از دلایل اصلی علت کندی اینترنت بعد از قطعی است.

چقدر طول می‌کشد تا اینترنت به حالت عادی برگردد؟

خبر خوب این است که این مشکل موقتی است و به مرور حل می‌شود. بر اساس تجربه قطعی‌های بزرگ اینترنتی در جهان، جدول زمانی تقریبی به این شکل است:

منابع معتبر بین‌المللی مانند نت بلاکس (NetBlocks) و کنتیک (Kentik) تأیید کرده‌اند که اتصال اینترنت در ایران به طور نسبی در حال بازگشت است، اما درباره پایدار ماندن این وضعیت ابراز تردید کرده‌اند.

. شرکت کنتیک برآورد می‌کند که دسترسی به اینترنت جهانی در حال حاضر به حدود ۱۰ درصد میزان قبل از قطعی رسیده است.

همچنین باید در نظر داشت که بازگشت اینترنت کامل می‌تواند چندین هفته طول بکشد و این یک شبه حل نمی‌شود.

نکات مهم درباره قطعی ۸۸ روزه

قطع ۸۸ روزه اینترنت در ایران، طولانی‌ترین دوره قطع اینترنت در جهان به شمار می‌آید. از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۵ خرداد ۱۴۰۵، کاربران ایرانی عملاً از شبکه جهانی اینترنت جدا بودند و فقط به اینترنت داخلی (شبکه ملی اطلاعات) دسترسی داشتند.

طبق مصوبه «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» به ریاست محمدرضا عارف، مقرر شده اینترنت به وضعیت پیش از دی‌ماه ۱۴۰۴ بازگردد. اما باید توجه داشت که این به معنای رفع کامل فیلترینگ نیست، بلکه پایان انسداد مطلق و بازگشت به وضعیت قبل از قطعی است.

جمع‌بندی

اگر این روزها با کندی و اختلال در اینترنت مواجه شده‌اید، بدانید که این مشکل موقتی و قابل پیش‌بینی است. علت کندی اینترنت بعد از قطعی سه چیز است: مشکل مذاکره مجدد مسیرهای شبکه (BGP)، خالی شدن حافظه کش سرورها (CDN) و هجوم ناگهانی میلیون‌ها کاربر به شبکه (TCP Slow Start).

این اختلالات به مرور و ظرف چند روز تا یک هفته برطرف می‌شوند. پس صبور باشید. اینترنت در حال بازگشت به زندگی‌مان است، فقط کمی وقت می‌خواهد تا همه چیز سر جای خودش قرار بگیرد، البته اگر دوباره جنگ نشه !!!